İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

Geçiş Dönemi

Göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçiş,saray sistemini benimseyiş,İslamiyet’i kabulleniş yeni bir edebiyatın oluşmasını sağlar.Bu Edebiyat 11.yy.’da başlar ve 19.yy’a kadar sürer.Arap ve İran kültürü ile ulusal kültürün kaynaşmasıyla oluşan bir edebiyattır.

Bu Dönemin Ürünleri:

Kutadgu Bilig:Mutluluk Veren Bilgi – Yusuf Has Hacip Tarafınca 1070 yılında yazılmıştır.

Siyasetname özelliğini taşır.

Karahan hükümdarına sunulmuş felsefi bir yapıttır.

İdeal bir toplumu anlatır.

Mesnevi biçimde ve aruz ölçüsü ile yazılmıştır.

Arapça ve Farsça sözcükler ilk kez bu yapıtta karşımıza çıkar.

Divan-ı Lügat’it Türk:(Türk Dilleri Sözlüğü)

1072 yılında Kaşgarlı Mahmut tarafınca yazılmıştıır.

Türk lehçelerinin ansiklopedik bir sözlüğüdür.

Araplara Türkçe’yi öğretmen amacıyla ve Arapça yazılmıştır.

İçinde Türk edebiyatına ait sagu,koşuk,sav örnekleri vardır.

Edebiyatımızın temel kaynağıdır.Hakaniye lehçesi ile yazılmıştır.

Atabetü’l Hakayık:(Hakikatlerin Eşiği)

Edip Ahmet tarafınca 12.yy yazılmış bir ahlak ve öğüt kiatbıdır.Didaktiktir.

Hakaniye Lehçesi ile yazılmıştır

Divan-ı Hikmet:

Ahmet Yesevi tarafından 12. yy.’da Hakaniye Lehçesi ile yazılmıştır.

Dini ve ahlakî öğütler içerir.

Dili sadedir.Hece ölçüsü ile yazılmıştır.Yapıtının birimi de dörtlüktür.

Kitab-ı Dede Korkut:

Bir önsöz ve 12 hikayeden oluşur.

Destandan halk hikayesine geçiş dönemi ürünüdür.

Yapıtta Türklerin İslamiyet öncesi yaşamları anlatılır.Yer yer de İslami yaşan biçimine özgü bilgilere yer verilir.Bu yönüyle tam bir geçiş dönemi ürünüdür.

Dede Korkut,hikayelerde adı geçen bilge bir kişidir.

15.yy.’da yazıya aktarılan bu yapıtta nazım ile nesir iç içedir.

Bu yazı tamamen Sifrex.com‘a aittir.Alıntı yapılması halinde kaynak bildirilmesi gerekmektedir.Aksi hâlde yasal işlem başlatılacaktır.

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Bu edebiyat 11. YY’a kadar sürmüştür.Yabacı etkilerden uzak kalmış;dil,biçim,ölçü ve ruh bakımlarından tam anlamıyla ulusal bir edebiyattır.

 

Sözlü Edebiyat Dönemi

Türkler arasında yazının henüz kullanılmadığı esnada oluşan ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir edebiyattır.

Genel Özellikler

Sığır,şölen,yuğ adı verilen törenlerde doğan şiirlerdir.

Şiir,dans,müzik iç içedir.

Şairler aynı zamanda büyücü,hekim,besteci,kahindirler

Şairler genellikle şaman,ozan,baksı,kam diye anılırlar.

Din törenleri zamanla din dışı eğlencelere dönüştü.

Şairler şiirlerini kopuz adı verilen bir sazla söylerler.

Hece Ölçüsü Kullanılır.

Nazım Birimi Dörtlüktür.

Genellikle yarım uyak kullanılır.

Bu Dönem Ürünleri

Sav(atasözü)

Koşuk(koşmanın eski şekli ve sığır adı verilen kutsal sürgün avlarında,şölen ya da toy denilen dinsel törenlerde kopuz eşliğinde söylenir.)

Sagu(yuğ törenlerinde söylenen ağıtlardır.Divan edebiyatındaki karşılığı Mersiye’dir.)

Destanlar ve Masallar.

Yazılı Edebiyat Dönemi

Yazılı edebiyat,yazının kullanılmaya başlanmasından sonra oluşan edebiyattır.Türkler islamiyet öncesi Göktürk ve Uygur alfabelerini kullanmışlardır.En eski metinler 6.yy.’da Yenise Kırgızları tarafından Göktürk alfabesi ile yazılmış Yenisey anıtları ile 8.yy.’da Göktürkler tarafınadn yine aynı alfabe ile yazılmış Orhun Yazıltları‘dır.

Bu yazıtların en önemlileri Bilge Kağan,Kültigin,Vezir Tonyukuk abideleridir.İlk kez Danimarkalı araştırmacı Thomsen tarafından(1839) okunmuştur

Yazıtların Önemi:

*Göktürklerin tarihini aydınlatır.

*Ulusal Duyguları dile getiren söylevlerdir.

*Özeleştiri niteliği taşır.Sağlam bir üslupla yazılmıştır.

*Tarih,Coğrafya ve Edebiyat için önemli bir kaynaktır.

Bu yazı tamamen Sifrex.com‘a aittir.Alıntı yapılması halinde kaynak bildirilmesi gerekmektedir.Aksi hâlde yasal işlem başlatılacaktır.

 

Önemli Yazar Ve Eserler

Halit Ziya U.:  -Mai Ve siyah

Namık kemal: intibah-cezmi-vatan yahut silistre

Yahya Kemal – OK

Ahmet Haşim-Piyale,Göl Saatleri ( arkadaşlar ahmet haşim şarkı türünde çok iyidir ve Gece Şairidir)

Faruk Nafiz Camlıbel– Han Duvarları, Çoban Cesmesi, Dinle neyden

Orhan Seyfi Orhon: Fırtına ve Kar, Peri Kızı ve Çoban Hikayesi, Gönülden Sesler

Halit Fahri Ozansoy: Rüya, Efsaneler, Cenk Duyguları(şiir) Eski istanbul’un Ramazanları(anı)

Hüseyin rahmi gürpınar:edb sokağa taşıyan sanatçı

Ahmet Muhip Dıranas:Olvido-Fahriye Abla,KAR

Halide EDİP : Ateşten Gömlek – Vurun Kahpeye

Yakup KADRİ : Yaban,Kiralık Konak,Zoraki Diplomat

Kemal TAHİR : Yorgun Savaşçı,Devlet Ana,Esir Şehrin İnsanlar

Samim KOCAGÖZ : Kalpaklılar – Doludizgin

Tarık BUĞRA : Küçük Ağa

Talip APAYDIN : Toz Duman İçinde

Ahmet Kutsi Tecer:Bir pazar günü,köroğlu,satılık ev,köşebaşı

Ahmet Hamdi Tanpınar:Beş şehir,Huzur

Arif Nihat Asya:Bayrak Şairi

Necati Cumali:Tütün Zamanı

Enis Behiç Koryürek: Miras, Güneşin Ölümü

Yusuf Ziya Ortaç:Akından Akına,Kördüğüm,Üç Katlı Ev

Fakir Baykurt:Yılanların Öcü,Tırpan

Cemal Süreyya:Üvercinka(Genelde Erotik konular hakkında eserler vermiştir.)

Refik halit Karay:Bugünün Saraylısı

Peyami Safa(Server Bedi Lakap):Bir Teredütün Romanı

Orhan Asena:Hürrem Sultan,Tanrılar Ve İnsanlar

Ece Ayhan:Bakışsız Bir kedi kara

Aziz Nesin :Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz

Rıfat Ilgaz– Hababam Sınıfı

Cenap Şahabettin:Hac yolunda,Avrupa Mektupları

Sabahattin ali: kuyucakli yusuf

Turgut Uyar-Arzı Hal,Dünyanın En Güzel Arabistanı,Tütünler Islak..

Divan Edebiyatı

Aşık Paşa- Garipname

 Süleyman Çelebi-Mevlid,

Seyh Galip-Hüsnü Aşk

 Katip Çelebi– Kesfüz Zünun

Ahmedi-Cemsidi Hürsit

Ali Şir Nevai– Muhalkeletül Lugateyn,Nabi-Hayrabat,Surname,

Fuzuli-Bengü Bade,Sikayetname.

Kaygusuz Abdal – Budalaname, Vücutname, Dilgüşa, Sarayname